Πόνος και φλεγμονή

Παρακεταμόλη και αντιφλεγμονώδη δεν είναι το ίδιο

Η παρακεταμόλη μειώνει τον πόνο και τον πυρετό, αλλά δεν έχει ουσιαστική αντιφλεγμονώδη δράση. Γι' αυτό αποδίδει στον πονοκέφαλο και στον πονόδοντο, ενώ υστερεί σε καταστάσεις με οίδημα και έντονη φλεγμονή. Ο βασικός της κίνδυνος δεν είναι το στομάχι αλλά το ήπαρ: σε υπερδοσολογία, ή σε τακτική χρήση με αλκοόλ, η βλάβη εξελίσσεται χωρίς σαφή αρχικά συμπτώματα. Κυκλοφορεί, μεταξύ άλλων, ως /farmaka/depon/.

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, με πιο γνωστό εκπρόσωπο την ιβουπροφαίνη, δρουν και στη φλεγμονή. Αποδίδουν καλύτερα σε μυοσκελετικό πόνο, σε διάστρεμμα και σε πόνο περιόδου. Το τίμημα είναι άλλο προφίλ κινδύνου: στομάχι, νεφροί και καρδιαγγειακό σύστημα, ιδίως όταν η χρήση δεν είναι σύντομη. Η ιβουπροφαίνη κυκλοφορεί μεταξύ άλλων ως /farmaka/algofren/.

Το μεφαιναμικό οξύ, γνωστό ως /farmaka/ponstan/, ανήκει επίσης στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και χρησιμοποιείται συχνά στον πόνο περιόδου. Δεν είναι «ηπιότερο» επειδή το όνομά του είναι οικείο: ισχύουν οι ίδιες προφυλάξεις με τα υπόλοιπα της κατηγορίας.

Η επιλογή δεν γίνεται με βάση το ποιο κουτί αναγνωρίζετε, αλλά με βάση το είδος του πόνου και το δικό σας ιστορικό. Σε ιστορικό έλκους, σε νεφρική νόσο ή σε αγωγή με αντιπηκτικά, η παρακεταμόλη είναι συχνά η ασφαλέστερη αφετηρία.

Χωρίς συνταγή ή με συνταγή: κρίνει η περιεκτικότητα, όχι το όνομα

Το καθεστώς χορήγησης δεν ανήκει στην εμπορική ονομασία αλλά στο συγκεκριμένο σκεύασμα: στη δραστική ουσία, στην περιεκτικότητα, στη μορφή και στο μέγεθος της συσκευασίας. Το ίδιο εμπορικό όνομα μπορεί να κυκλοφορεί σε μορφή που δίνεται ελεύθερα και σε μορφή που απαιτεί συνταγή.

Χαμηλές περιεκτικότητες παρακεταμόλης και ιβουπροφαίνης τυπικά διατίθενται χωρίς συνταγή, ενώ υψηλότερες δόσεις και μεγάλες συσκευασίες συνήθως όχι. Το καθεστώς κάθε σκευάσματος αναγράφεται στη συσκευασία και στο φύλλο οδηγιών χρήσης και καταχωρίζεται στην άδεια κυκλοφορίας του. Σε περίπτωση αμφιβολίας, ο φαρμακοποιός το γνωρίζει με βεβαιότητα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα συνδυαστικά σκευάσματα, όπως το /farmaka/lonarid/. Ένας συνδυασμός μπορεί να περιέχει, εκτός από το αναλγητικό, και ουσία που ανήκει στα οπιοειδή, όπως η κωδεΐνη. Τι περιέχει το δικό σας σκεύασμα το γράφει η συσκευασία και δεν συμπεραίνεται με ασφάλεια από το όνομα. Τα σκευάσματα με οπιοειδή δεν χορηγούνται με διασυνοριακή συνταγή.

Η δεύτερη παγίδα των συνδυασμών είναι η άθελη διπλή λήψη. Πολλά σκευάσματα για το κρυολόγημα περιέχουν ήδη παρακεταμόλη. Αν κάποιος πάρει παράλληλα και απλή παρακεταμόλη για τον πονοκέφαλο, μπορεί να ξεπεράσει τη μέγιστη ημερήσια δόση χωρίς να το αντιληφθεί.

Για πόσο διάστημα λαμβάνεται ένα αντιφλεγμονώδες

Η αυτοθεραπεία με αντιφλεγμονώδες προορίζεται για σύντομο διάστημα, μετρημένο σε λίγες ημέρες. Αν ο πόνος δεν υποχωρεί, ή αν επιστρέφει μόλις σταματήσει το φάρμακο, το ζητούμενο δεν είναι μεγαλύτερη δόση αλλά διάγνωση.

Η παρατεταμένη χρήση αυξάνει τον κίνδυνο βλάβης στον βλεννογόνο του στομάχου, με πιθανή εξέλιξη σε έλκος και αιμορραγία. Η αιμορραγία δεν είναι πάντοτε θορυβώδης: μαύρα κόπρανα ή προοδευτική αναιμία με κόπωση μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι. Παράλληλα επιβαρύνονται οι νεφροί, ιδίως σε αφυδάτωση ή σε μεγαλύτερη ηλικία.

Όταν η αγωγή πρέπει να είναι μακρύτερη, την αποφασίζει γιατρός και συχνά τη συνοδεύει με γαστροπροστασία με αναστολέα αντλίας πρωτονίων. Η γαστροπροστασία δεν λαμβάνεται όμως αόριστα και για πάντα, και για πόσο διάστημα έχει νόημα αναπτύσσεται στο /blog/gastroprostasia-diarkeia/.

Υπάρχει και ένα λιγότερο γνωστό φαινόμενο: η πολύ συχνή λήψη αναλγητικών για πονοκέφαλο μπορεί η ίδια να συντηρεί τον πονοκέφαλο. Ονομάζεται κεφαλαλγία από υπερκατανάλωση φαρμάκων και δεν λύνεται με ακόμη ένα χάπι αλλά με αλλαγή στρατηγικής υπό ιατρική καθοδήγηση.

Επικίνδυνοι συνδυασμοί

Δύο διαφορετικά μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μαζί δεν ενισχύουν τη δράση, ενισχύουν μόνο τις παρενέργειες. Η παρακεταμόλη αντίθετα ανήκει σε άλλη κατηγορία και η εναλλαγή της με αντιφλεγμονώδες γίνεται ενίοτε, αλλά κατόπιν οδηγίας και όχι αυθόρμητα.

Ο συνδυασμός αντιφλεγμονώδους με αντιπηκτικό ή με αντιαιμοπεταλιακή αγωγή αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας, ενώ ο συνδυασμός με κορτικοστεροειδή επιβαρύνει επιπλέον το στομάχι. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ανθρώπους που ήδη λαμβάνουν χρόνια αγωγή και δεν θα έπρεπε να προσθέτουν αναλγητικό χωρίς να ρωτήσουν.

Ξεχωριστή προσοχή αξίζει ο συνδυασμός αντιφλεγμονώδους με φάρμακα της αρτηριακής πίεσης, ιδίως όταν συνυπάρχει και διουρητικό. Η νεφρική λειτουργία μπορεί να επιδεινωθεί, ιδιαίτερα σε επεισόδιο αφυδάτωσης από γαστρεντερίτιδα ή σε συνθήκες καύσωνα.

Τέλος, το αλκοόλ επιβαρύνει και τις δύο διαδρομές: με την παρακεταμόλη το ήπαρ, με τα αντιφλεγμονώδη το στομάχι. Αν λαμβάνετε ήδη σταθερή αγωγή, μία ερώτηση στον φαρμακοποιό πριν προσθέσετε αναλγητικό είναι η φθηνότερη προφύλαξη που υπάρχει.

Χρόνιος και νευροπαθητικός πόνος

Ο πόνος που περιγράφεται ως κάψιμο, ηλεκτρικό ρεύμα, μυρμήγκιασμα ή υπερευαισθησία του δέρματος συχνά δεν είναι φλεγμονώδης αλλά νευροπαθητικός. Σε αυτόν τα κοινά αναλγητικά αποδίδουν λίγο, και αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται μεγαλύτερη δόση αλλά ότι η κατηγορία του φαρμάκου είναι λάθος.

Χρησιμοποιούνται άλλες ομάδες φαρμάκων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την /farmaka/pregabalin/. Χορηγούνται πάντοτε με συνταγή, η δόση αυξάνεται σταδιακά, προκαλούν συχνά ζάλη και υπνηλία στην αρχή και δεν διακόπτονται απότομα.

Ο χρόνιος πόνος γενικότερα δεν αντιμετωπίζεται μόνο φαρμακευτικά, και η αιτία έχει σημασία. Η ημικρανία, η οστεοαρθρίτιδα, ο πόνος μετά από έρπητα ζωστήρα και η διαβητική νευροπάθεια οδηγούν σε διαφορετικές αποφάσεις. Η ημικρανία έχει δικό της πλαίσιο αντιμετώπισης, που περιγράφεται στο /odigos/imikrania/.

Υπάρχει και το αντίστροφο ενδεχόμενο: μυϊκός πόνος που εμφανίστηκε μετά την έναρξη νέας αγωγής δεν είναι πάντα «κούραση». Ο μυϊκός πόνος υπό στατίνη είναι γνωστό παράδειγμα και δεν αντιμετωπίζεται με αναλγητικό αλλά με επανεκτίμηση της αγωγής· το θέμα αναλύεται στο /blog/statines-myikoi-ponoi/.

Πότε ο πόνος δεν είναι θέμα φαρμακείου

Ορισμένες εικόνες χρειάζονται εκτίμηση με φυσική παρουσία και όχι φάρμακο από το ράφι. Πόνος στο στήθος, ιδίως με δύσπνοια, εφίδρωση ή αντανάκλαση στο χέρι ή στη γνάθο. Αιφνίδιος, πολύ έντονος πονοκέφαλος που ο ασθενής περιγράφει ως τον χειρότερο της ζωής του.

Το ίδιο ισχύει για κοιλιακό πόνο με έμετο ή σκληρή κοιλιά, για πονοκέφαλο με πυρετό και αυχενική δυσκαμψία, για πόνο μετά από πτώση, για μαύρα κόπρανα ή αίμα στον έμετο, και για νευρολογικά συμπτώματα όπως αδυναμία στη μία πλευρά ή δυσκολία στην ομιλία.

Ένα αναλγητικό σε αυτές τις περιπτώσεις δεν λύνει το πρόβλημα· αποκρύπτει την ένδειξη για λίγες ώρες και καθυστερεί την εκτίμηση. Καμία εξ αποστάσεως υπηρεσία δεν είναι κατάλληλη εδώ, ούτε η δική μας.

Υπάρχει τέλος και η αντίστροφη περίπτωση: παρατεταμένη ενόχληση που δεν είναι «πόνος προς αντιμετώπιση» αλλά σύμπτωμα άλλης κατάστασης. Το κάψιμο πίσω από το στέρνο, για παράδειγμα, συχνά χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση· η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση περιγράφεται στο /odigos/gastrooisofagiki-palindromisi/.

Τι κάνουμε εμείς και τι δεν κάνουμε

Δεν είμαστε υπηρεσία επείγουσας φροντίδας και δεν θέτουμε διάγνωση σε οξύ πόνο από απόσταση. Αυτό που προσφέρουμε είναι η ανανέωση ήδη καθορισμένης αγωγής: /ananeosi-syntagis/ με κόστος 23,90 €, με δυνατότητα προτεραιότητας στην επεξεργασία έναντι 8,90 € επιπλέον. Οι υπόλοιπες υπηρεσίες μας είναι /adynatisma/ με 28,90 € και /antisyllipsi/ με 23,90 €.

Η διαδικασία είναι εξ ολοκλήρου γραπτή. Ο ασθενής συμπληρώνει φόρμα και ο γιατρός την αξιολογεί ασύγχρονα, ζητώντας επιπλέον έγγραφα όταν χρειάζεται. Δεν υπάρχει βιντεοκλήση, δεν υπάρχει τηλεφωνική επικοινωνία και δεν υπάρχει ζωντανή συνομιλία με γιατρό: πρόκειται για αξιολόγηση εγγράφων. Ο γενικός τρόπος λειτουργίας περιγράφεται στο /syntagografisi-online/.

Το έγγραφο που εκδίδεται είναι διασυνοριακή συνταγή σε αρχείο PDF, το οποίο αποστέλλεται με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Το υπόδειγμά της καθορίζεται στο Παράρτημα της εκτελεστικής οδηγίας 2012/52/ΕΕ και η βάση για την αναγνώρισή της σε άλλο κράτος μέλος είναι το άρθρο 11 της οδηγίας 2011/24/ΕΕ. Δεν υπάρχει κωδικός PIN και δεν έχουμε πρόσβαση στην άυλη συνταγογράφηση ούτε σε άλλο ελληνικό σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Ο ασθενής πηγαίνει στο φαρμακείο με την εκτύπωση ή με το αρχείο· τι πρέπει να αναγράφει μια τέτοια συνταγή περιγράφεται στο /blog/diasynoriaki-syntagi/.

Η απόφαση για τη χορήγηση ανήκει στον φαρμακοποιό, ο οποίος κρίνει αν μπορεί να εκτελέσει τη συνταγή και έχει δικαίωμα να αρνηθεί. Τα ναρκωτικά και τα ψυχοτρόπα, στα οποία περιλαμβάνονται τα οπιοειδή αναλγητικά και οι βενζοδιαζεπίνες, εξαιρούνται από αυτό το είδος συνταγής βάσει του άρθρου 11 παράγραφος 6 της οδηγίας 2011/24/ΕΕ και δεν χορηγούνται από αυτή τη διαδρομή.

Η αμοιβή καλύπτει την ιατρική αξιολόγηση και όχι την έκδοση του εγγράφου. Επιστροφή χρημάτων γίνεται όταν ο γιατρός αρνηθεί για ιατρικούς ή νομικούς λόγους. Ο ασθενής έχει τουλάχιστον 7 ημέρες για να προσκομίσει τα έγγραφα που ζήτησε ο γιατρός· αν η υπόθεση δεν ολοκληρωθεί, κλείνουμε το αίτημα και επιστρέφουμε ολόκληρο το ποσό. Αν σας τελείωσε η σταθερή αγωγή ενώ βρίσκεστε εκτός της χώρας σας, το θέμα αναπτύσσεται στο /blog/farmaka-sto-exoteriko/.

Την αξιολόγηση διενεργεί ο ιατρός Damian Wojno, αριθμός άδειας άσκησης ιατρικού επαγγέλματος (PWZ) 3211301, εκδοθείσα στην Πολωνία, MEDINOW Sp. z o.o. Ο ιατρός δεν είναι μέλος ελληνικού Ιατρικού Συλλόγου· ασκεί το επάγγελμα βάσει άδειας που εκδόθηκε στην Πολωνία. Πάροχος της υπηρεσίας είναι η MEDINOW Sp. z o.o., Aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego 36/108, 10-450 Olsztyn, Πολωνία, NIP 7394034704, KRS 0001242750.